Çalışmamızda sosyal bütünleşmenin sağlanması sürecinde Ziya Gökalp ve Orhan Türkdoğan’da dilin fonksiyonlarını belirlemeye çalıştık. Birinci bölümde araştırmanın yöntemini, ikinci bölümde sosyal bütünleşme kavramını açıklamaya çalıştık. Üçüncü bölümde Ziya Gökalp’in; dördüncü bölümde Orhan Türkdoğan’ın sosyal bütünleşme kavramına bakışını ve sosyal bütünleşmenin gerçekleşmesinde dilin fonksiyonlarını anlattık. Sonuç bölümünde iki sosyoloğun görüşlerini karşılaştırarak benzer ve farklı olan yönlerini belirledik.

Bu makale Ziya Gökalp’in kültür ve medeniyet teorisini bilgi sosyolojisi perspek-tifinde incelemeyi amaçlamaktadır. Buna göre Gökalp’in tipolojik yaklaşımı tarihsel ve toplumsal arka planı içinde değerlendirilmiştir. Bu çerçevede kültür ve medeniyet teorisi sosyolojik temelleri aranmaksızın, Türk ulusal kimliğinin inşası için pratik toplumsal temel-lere dayalı olarak üretilmiştir.

İçinde yaşadığımız toplumun din anlayışını daha iyi anlayabilmemiz, tarihsel gelişimi içerisinde toplumda ortaya çıkan sosyal dönüşümleri ve bu dönüşümlerde etkili olan aydınları iyi tahlil etmemize bağlıdır. Buradan hareketle, araştırmamızın konusunu; din hakkında orijinal fikirler ileri süren "Ziya Gökalp'in Din Anlayışı" oluşturmaktadır. Bu görüşleriyle Gökalp, sadece kendi yaşadığı döneme değil, aynı zamanda, yeni Türk Devletinin kurulması aşamasına da damgasını vurmuştur.